Tanzimat Fermanı

Olan biten kısaca şöyle özetlenebilir: 1838'de İngiltereyle bir ticaret antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşmayla imparatorluk, bir açık pazar niteliğine kolayca itilir. Hemen ardından, 1839'da Mustafa Reşit Paşa tarafından Gûlhane Hatt-ı Hümayunu denilen ve Tanzimat reformlarının taslağı olan ünlü ferman ilan edilir. Bu fermanla gerçekleştirilmesi istenen amaç, bir açık pazar düzeninin gerekli kıldığı idah, mali reformları yapmaktır. Böylece yabancı sermayenin güvenliği sağlanacak, aracı azınlıkların can ve mal güvenliği garanti altına alınacak, iç gümrükler kaldırılacak, özel mülkiyet hukuku yerleştirilecektir.

Atatürk. Söylev ve Demeçler'de bu olayı şöyle değerlendirir: "Gayr-i müs lim unsurları memnun etmek zaruretinden, bunların memnuniyetini iltizam eden Avrupa'nın ve garbın karşısında bir şey yapmak lâzım geldi. Gülhane Hatt-ı Hümayunu meydana çıktı."